چكيدهء درس بيست و سوم با اينكه نام‌هاى مبارك امامان دوازده‌گانه در احاديث نبوى وارد شده و شيعيان نخستين پيش از آنكه آنان را ببينند ، با نام‌هايشان آشنا بودند ، ولى يك سلسله علل و عوامل سبب مىشد كه امر بر برخى از شيعيان مشتبه شود و عده‌اى از راه مستقيم منحرف شوند ، از جمله : 1 - اختناق : كه بعد از سال 40 ه كه امويان در راس حكومت قرار گرفتند ، اختناق بر جامعه شيعه حاكم شد . در دوران عباسيان نيز امر به همين منوال بود و اين سبب مىشد كه شيعيان نتوانند شناخت لازم را از امامان خود بدست آورند . 2 - تقيه : اگرچه تقيه سبب حفظ مكتب تشيّع شده ، ولى از سوى ديگر يكى از عوامل انشعاب در شيعه بوده است ؛ زيرا ائمهء اطهار عليهم السّلام نيز از تصريح به امامت خويش خوددارى مىكردند . 3 - رياست‌طلبى و دنيادوستى : پيوسته افرادى سودجو در صفوف شيعيان بودند و از جو خفقان حاكم بر جامعه شيعه سوءاستفاده و براى نفع خويش فرقه‌هايى را ايجاد مىكردند . 4 - وجود افراد ضعيف النفس : در ميان شيعيان افراد ضعيف النفسى بودند كه وقتى كرامتى را از امامى مىديدند ، عقول‌شان حيران مىشد و غلو مىنمودند . مسئلهء غلات يكى از مهم‌ترين خطرهايى بوده كه شيعه را تهديد مىكرده است ؛ ائمه اطهار عليهم السّلام همواره با اين مطلب به شدت مبارزه مىكرده‌اند و مردم را از خطر آنان آگاه مىساختند . پرسش درس بيست و سوم 1 - علل انشعاب فرقه‌هاى شيعه چه بود ؟ 2 - مبارزه ائمه با جريان غلات چگونه بوده است ؟